Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng đã có nội dung bài viết quan trọng Một số yếu tố lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con phố tăng trưởng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam đăng trên Báo Nhân Dân số ra ngày 17/5/2021. Bài viết chỉ rõ:Chúng ta thừa nhận rằng, chủ nghĩa tư bản chưa lúc nào mang tính chất chất toàn thế giới như ngày này và đã và đang đạt được nhiều thành tựu to lớn, nhất là trong nghành nghề giải phóng và tăng trưởng sức sản xuất, tăng trưởng khoa học – công nghệ tiên tiến và phát triển. Nhiều nước tư bản tăng trưởng, trên cơ sở những Đk kinh tế tài chính cao và do kết quả đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đã có những giải pháp trấn áp và điều chỉnh, hình thành được nhiều những quyết sách phúc lợi xã hội tiến bộ hơn so với trước. Tuy nhiên, chủ nghĩa tư bản vẫn không thể khắc phục được những xích míc cơ bản vốn có của nó. Vậy, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa nói chung và quan hệ phân phối nói riêng đã được trấn áp và điều chỉnh thích nghi ra làm thế nào? Những xích míc cơ bản vốn có nào của chủ nghĩa tư bản mà nó không thể tự khắc phục được? Và tại sao toàn bộ chúng ta không lựa chọn con phố tư bản chủ nghĩa? Dưới tầm nhìn khoa học kinh tế tài chính chính trị, nội dung bài viết sẽ góp thêm phần làm rõ những yếu tố trên.
1. Những trấn áp và điều chỉnh, thích nghi có tính bước ngoặt về quan hệ sản xuất của chủ nghĩa tư bản đương đại
Trước hết, phải nhìn nhận chủ nghĩa tư bản là một nấc thang trong tiến trình tăng trưởng của lịch sử dân tộc bản địa quả đât. C.Mác định hình và nhận định: Chủ nghĩa tư bản là xấu xa so với chủ nghĩa cộng sản, nhưng nó là một hình thái kinh tế tài chính, xã hội tiến bộ nhất so với những hình thái kinh tế tài chính, xã hội đã có trong lịch sử dân tộc bản địa. Và sự trấn áp và điều chỉnh, thích nghi của chủ nghĩa tư bản đương đại được tiến hành trên nhiều phương diện, nhất là quan hệ sản xuất.
Trở lại lịch sử dân tộc bản địa trong năm đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, trước yếu tố sụp đổ của quy mô chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô, những học giả tư sản rêu rao về thắng lợi của chủ nghĩa tư bản, cho đấy là thời gian cáo chung của học thuyết Mác, rằng chủ nghĩa xã hội đã lỗi thời, lỗi thời, và chủ nghĩa tư bản mới là đích đến ở đầu cuối của quả đât. Đồng thời, bằng những trấn áp và điều chỉnh để tự thích nghi về quan hệ sản xuất, họ cũng biện minh cho một thứ chủ nghĩa tư bản đã có sự thay đổi về chất để trở thành chủ nghĩa tư bản tân tiến, chủ nghĩa tư bản nhân dân, chủ nghĩa tư bản tiến bộ Vậy, những trấn áp và điều chỉnh về quan hệ sản xuất của chủ nghĩa tư bản đương đại là gì?.
Về quan hệ sở hữu: Ngoài đối tượng người tiêu dùng sở hữu đã có những thay đổi lớn (từ sở hữu hiện vật sang giá trị), với việc chia nhỏ Cp, phát hành Cp mệnh giá thấp, chủ nghĩa tư bản đã kêu gọi được hàng triệu nguồn vốn nhỏ lẻ, nhàn rỗi trong những tầng lớp nhân dân triệu tập thành nguồn lực to lớn phục vụ cho sản xuất, marketing, phần nào làm cho quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa còn phù thích phù hợp với trình độ tăng trưởng của lực lượng sản xuất, tạo không khí cho chủ nghĩa tư bản tiếp tục tăng trưởng. Sự trấn áp và điều chỉnh về quan hệ sở hữu phần nào xóa đi ranh giới giữa nhà tư bản với những người lao động, trong thời gian tạm thời dung hòa xích míc giữa ông chủ và người làm thuê. Bởi về mặt hình thức, cả nhà tư bản và người lao động đều phải có Cp và trở thành cổ đông của nhà máy sản xuất, xí nghiệp nên đều là ông chủ – đồng sở hữu, đều bình đẳng trước phương án tổ chức triển khai quản trị và vận hành và kết quả sản xuất marketing.
Về quan hệ tổ chức triển khai quản trị và vận hành sản xuất: Trong chủ nghĩa tư bản đương đại, ta thấy dường như những nhà tư bản tách rời và đứng ngoài quy trình tổ chức triển khai quản trị và vận hành sản xuất. Bằng việc vận dụng những thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến và phát triển và sử dụng những người dân lao động có trình độ cao về tổ chức triển khai quản trị và vận hành sản xuất, những nhà tư bản đã từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất, đồng thời lựa chọn đưa ra được những phương án marketing tối ưu. Các nhà tư bản không hề trực tiếp hiện hữu trong những dây chuyền sản xuất sản xuất như vai trò của những người dân đốc công. Quan hệ trong quy trình tổ chức triển khai sản xuất marketing dường như chỉ từ lại là quan hệ Một trong những người dân lao động với nhau. Có chăng chỉ là yếu tố khác lạ về sắc áo, quyền lợi và thẩm quyền. Mâu thuẫn, xung đột trực diện giữa những nhà tư bản và lao động dường như đã được xử lý và xử lý.
Về quan hệ phân phối: Bên cạnh những hình thức phân phối trải qua giá cả sức lao động, trong chủ nghĩa tư bản đương đại cũng xuất hiện nhiều hình thức phân phối khác phong phú chủng loại, phong phú hơn. Bao gồm: Điều tiết phân phối giá trị thặng dư trải qua thuế; phân phối trải qua lợi tức Cp; trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp xã hội; những hình thức góp vốn đầu tư cho giáo dục đào tạo và giảng dạy; chăm sóc sức mạnh; tăng mức thưởng và đãi ngộ cho những người dân lao động phần nào tạo ra thu nhập nhập thêm vào cho những người dân lao động. Sự bóc lột của nhà tư bản không hề đậm nét như trong năm thời gian cuối thế kỷ XIX, thời gian đầu thế kỷ XX mà thay vào đó là hình ảnh của những nhà tư bản quan tâm, chăm sóc và sẻ chia cùng người lao động.
Như vậy, sự trấn áp và điều chỉnh về quan hệ sản xuất của chủ nghĩa tư bản đã làm cho hình ảnh cừu ăn thịt người với lỗ chân lông nhuốm đầy máu và nước mắt của giai cấp vô sản của chủ nghĩa tư bản bóc lột, ăn bám, tàn nhẫn trong quá khứ bị lu mờ. Thay vào đó là hình ảnh về một chủ nghĩa tư bản tân tiến, tiến bộ, chủ nghĩa tư bản nhân văn, nhân ái Tuy nhiên, toàn bộ chúng ta trọn vẹn trọn vẹn có thể lý giải khoa học cả về hiện tượng kỳ lạ, hình thức, mục tiêu, nguyên nhân và số lượng giới hạn của sự việc trấn áp và điều chỉnh thích nghi của chủ nghĩa tư bản đương đại.
2. Bản chất của những trấn áp và điều chỉnh, thích nghi về quan hệ sản xuấtcủa chủ nghĩa tư bản đương đại
Cần xác lập: Sự biến hóa thích nghi về quan hệ sản xuất của chủ nghĩa tư bản đương đại là có thật nhưng sự trấn áp và điều chỉnh đó không thể tự nó chuyển sang một hình thái kinh tế tài chính – xã hội mới. Sự trấn áp và điều chỉnh này vẫn trong phạm vi số lượng giới hạn vỏ bọc của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Vì vậy, chủ nghĩa tư bản ngày này vẫn nằm trong quá trình độc quyền của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Có thể cắt nghĩa yếu tố trên bằng những luận cứ khoa học sau:
Một là, về quan hệ sở hữu: Mặc dù có sự phong phú chủng loại về sở hữu, nhưng yếu tố đưa ra là trong hàng triệu triệu Cp của những doanh nghiệp tư bản chủ nghĩa, người lao động nắm tỉ lệ bao nhiêu? Ai vẫn là người nắm số lượng Cp, Cp lớn hoặc giữ tỉ lệ Cp chi phối?… Câu vấn đáp chứng minh và khẳng định vẫn là những nhà tư bản. Thông qua quyết sách tham gia, theo quy mô một công ty mẹ khống chế nhiều công ty con, một công ty con khống chế nhiều công ty cháu… mà quyền lực tối cao kinh tế tài chính, chính trị, xã hội của nhà tư bản, của những tổ chức triển khai độc quyền tăng thêm. Vì vậy, nền sản xuất tư bản chủ nghĩa lúc bấy giờ vẫn dựa vào quyết sách chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất. Những trấn áp và điều chỉnh thích nghi về quan hệ sở hữu trong nền kinh tế thị trường tài chính tư bản chủ nghĩa lúc bấy giờ làm cho nó thích hợp được phần nào đó với trình độ tăng trưởng của lực lượng sản xuất nhằm mục tiêu tiềm năng tiếp tục duy trì và củng cố quyết sách chiếm hữu tư nhân tư bản về tư liệu sản xuất, tuy nhiên, thực ra của quan hệ sở hữu không thay đổi.
Hai là, về tổ chức triển khai quản trị và vận hành sản xuất: Trong tổ chức triển khai quản trị và vận hành sản xuất, việc thuê mướn hoặc sa thải (kể cả giám đốc điều hành quản lý sản xuất, giám đốc kỹ thuật, giám đốc marketing, thậm chí còn cả giám đốc tài chính ) đều do những nhà tư bản quyết định hành động. Những trấn áp và điều chỉnh thích nghi về quan hệ tổ chức triển khai quản trị và vận hành sản xuất nhằm mục tiêu khai thác tối đa nguồn lực con người, tiềm lực khoa học, công nghệ tiên tiến và phát triển phục vụ cho khát vọng làm giàu của nhà tư bản và toàn bộ giai cấp tư sản. Sự trấn áp và điều chỉnh thích nghi về tổ chức triển khai quản trị và vận hành đã tạo ra sự thích ứng nhất định để thúc đẩy xã hội hoá lực lượng sản xuất tạo Đk cho kinh tế tài chính tăng trưởng. Tuy nhiên, do tư liệu sản xuất thuộc quyền chiếm hữu của nhà tư bản nên quyền tổ chức triển khai quản trị và vận hành sản xuất vẫn do giai cấp tư sản điều hành quản lý, chi phối và mang tính chất chất chất tư bản chủ nghĩa. Quan hệ giữa nhà tư bản với công nhân vẫn là quan hệ giữa ông chủ và người làm thuê. Trong cuốn Tư bản thế kỷ XXI, Thomas Piketty, nhà kinh tế tài chính học người Pháp nhận định Dữ liệu kế toán mà hiện tại những doanh nghiệp được yêu cầu phải công bố là trọn vẹn không đủ để được cho phép người lao động hay những công dân thường thì trọn vẹn có thể có ý kiến về những quyết định hành động của công ty, nói gì đến việc can thiệp vào những quyết định hành động đó[2].
Ba là, trong quan hệ phân phối: Thực hiện trả lợi tức Cp và sử dụng một bộ phận lợi nhuận khổng lồ để phân phối trải qua những quỹ không làm cho thực ra của quan hệ phân phối thay đổi. Nhìn nhận một cách khác, việc trấn áp và điều chỉnh quan hệ phân phối thành phầm phần nào góp thêm phần cải tổ đời sống vật chất, tinh thần của người công nhân làm thuê. Tuy nhiên, những trấn áp và điều chỉnh về quan hệ phân phối đã làm cho một số trong những người dân lầm tưởng rằng chủ nghĩa tư bản không hề là xã hội bóc lột và bất công, là chủ nghĩa tư bản nhân dân, xã hội mà toàn dân là tư sản, từ đó gây ra sự chia rẽ trong trào lưu đấu tranh của công nhân.
3. Giới hạn về những trấn áp và điều chỉnh, thích nghi của chủ nghĩa tư bản – Chủ nghĩa xã hội hiện thực sẽ là tất yếu
Chủ nghĩa tư bản không thể tự mình vượt ra ngoài vỏ bọc của nó để trở thành một hình thái kinh tế tài chính – xã hội mới. Đó cũng đó là số lượng giới hạn của sự việc biến hóa thích nghi, quy định vị thế lịch sử dân tộc bản địa của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa nói chung và của chủ nghĩa tư bản quá trình độc quyền nói riêng. Giới hạn mà chủ nghĩa tư bản không thể vượt thông qua đó là lực lượng sản xuất đã tiếp tục tăng trưởng ở trình độ cao, tạo ra một khối lượng hàng hoá vật phẩm và dịch vụ khổng lồ, lẽ ra quả đât sẽ không còn hề đói nghèo, thất nghiệp, thất học và nợ nần v.v. để từng bước đạt tới đỉnh điểm của văn minh và niềm hạnh phúc. Nhưng trên thực tiễn, ngay ở những nước tư bản tăng trưởng nhất, tình trạng bóc lột, bất công, đói nghèo vẫn đang trình làng và ngày càng thâm thúy hơn. Nguyên nhân của những tình trạng này là vì quan hệ sản xuất dựa vào quyết sách chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất vẫn giữ vị thế thống trị trong nền kinh tế thị trường tài chính. Quan hệ sản xuất đó xích míc ngày càng thâm thúy hơn với lực lượng sản xuất đã xã hội hoá ở trình độ cao. Đây đó là xích míc cơ bản của chủ nghĩa tư bản tân tiến và được biểu lộ về mặt xã hội thành những xích míc đa phần sau:
Thứ nhất, xích míc giữa tư bản với lao động làm thuê: Hiện nay, giai cấp công nhân tân tiến có trình độ trình độ ngành nghề ngày càng cao, trong số đó có người giữ những chức vụ là giám đốc, tổng giám đốc… Nhưng xét cho cùng vì không tồn tại tư liệu sản xuất nên họ vẫn ở vị thế của người làm thuê, vẫn phải thao tác dưới sự trấn áp của nhà tư bản. Tiền lương vẫn là thu nhập đa phần và vẫn là giá cả sức lao động của người công nhân làm thuê. Họ vẫn hiện giờ đang bị bần hàn hoá (cả tương đối và tuyệt đối).
Thứ hai, xích míc giữa những nước tư bản tăng trưởng với những nước đang tăng trưởng, chậm tăng trưởng: Sau sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ và chủ nghĩa thực dân kiểu mới, những nước tư bản tăng trưởng vẫn không từ bỏ ý đồ lôi kéo những nước đang tăng trưởng theo con phố tư bản chủ nghĩa nhằm mục tiêu áp đặt quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa trên phạm vi toàn thế giới. Theo đó, từ trong năm 80 của thế kỉ XX trở lại đây, người ta nói nhiều về chủ nghĩa thực dân kinh tế tài chính, chủ nghĩa thực dân công nghệ tiên tiến và phát triển. Chính quan hệ kinh tế tài chính bất bình đẳng giữa những nước tư bản tăng trưởng với những nước toàn thế giới thứ ba đã đem lại những khoản siêu lợi nhuận cho những tập đoàn lớn lớn, công ty xuyên vương quốc, đa vương quốc. Nguồn tài nguyên vạn vật thiên nhiên phong phú, sức lao động dồi dào và rẻ mạt đã biến những nước có nền kinh tế thị trường tài chính lỗi thời thành những miền đất hứa cho tư bản sinh sôi và cho những công nghệ tiên tiến và phát triển, thiết bị lỗi thời của những nước tư bản tăng trưởng tiếp tục sản sinh giá trị thặng dư cho giai cấp tư sản.
Thứ ba, xích míc giữa những tổ chức triển khai độc quyền tư bản, giữa những công ty xuyên vương quốc, giữa những TT quyền lực tối cao tư bản chủ nghĩa với nhau: Đây là xích míc nội bộ của chủ nghĩa tư bản, nó đã từng tồn tại trong suốt cả thế kỷ XX và vẫn tiếp nối sang thế kỷ XXI. Chính xích míc này đã đẩy quả đât lâm vào cảnh hai trận cuộc chiến tranh toàn thế giới tàn khốc nhất trong lịch sử dân tộc bản địa. Hiện tại, xích míc giữa những TT quyền lực tối cao kinh tế tài chính tư bản chủ nghĩa nóng bức tới mức người ta đã dùng tới những thuật ngữ như: cuộc chiến tranh địa chính trị; cuộc chiến tranh cá thu, cuộc chiến tranh ôtô; cuộc chiến tranh nhôm, thép; cuộc chiến tranh vaccine Đặc biệt, thời hạn mới gần đây xích míc giữa Mỹ với Liên minh châu Âu (EU), giữa Mỹ với những nước tư bản khác trên những yếu tố thương mại, sự góp phần tài chính cho những hoạt động giải trí và sinh hoạt quân sự chiến lược đó là liên minh trong xích míc đã được V.I.Lênin khái quát bằng cụm từ liên minh chó sói.
Thứ tư, xích míc giữa chủ nghĩa tư bản với chủ nghĩa xã hội và những yếu tố toàn thế giới: Đầu trong năm 90 của thế kỷ XX, sau khoản thời hạn quy mô chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, có người nhận định rằng chủ nghĩa xã hội không hề và như vậy, xích míc giữa chủ nghĩa tư bản với chủ nghĩa xã hội cũng không hề nữa. Trên thực tiễn, chủ nghĩa xã hội vẫn tồn tại ở một số trong những vương quốc, vẫn là một thực thể kinh tế tài chính – chính trị – xã hội trái chiều với chủ nghĩa tư bản. Chủ nghĩa xã hội vẫn là một trào lưu chính trị – tư tưởng ở những nước tư bản, những nước có Xu thế dân tộc bản địa chủ nghĩa và ở ngay chính cả những nước mà quyết sách xã hội chủ nghĩa đã biết thành tan rã cách đó xấp xỉ 3 thập niên. Đặc biệt, khi phần lớn những lợi nhuận của xã hội chỉ triệu tập vào trong tay số ít những nhà tư bản, sự bất bình đẳng trong xã hội tiếp tục ngày càng tăng thì những yếu tố toàn thế giới đói nghèo, dịch bệnh, sự biến hóa của khí hậu, cuộc chiến tranh, tội phạm quốc tế sẽ không còn thể xử lý và xử lý được một cách triệt để.
Nhận định về yếu tố trấn áp và điều chỉnh, thích nghi chủ nghĩa tư bản đương đại, Thomas Piketty nhận định rằng: Tăng trưởng kinh tế tài chính tân tiến và sự truyền bá tri thức đã hỗ trợ tránh khỏi sự diệt vong theo quan quan điểm của Marx nhưng không tương hỗ trấn áp và điều chỉnh những cấu trúc tư bản sâu xa và tình trạng bất bình đẳng – hay chí ít là không nhiều nếu không thích nói là rất ít như người ta đã từng tưởng tượng trong những thập niên sáng sủa sau Thế chiến II” và Chủ nghĩa tư bản tự động hóa tạo ra tình trạng bất bình đẳng tùy tiện và không bền vững và kiên cố, làm xói mòn những giá trị trọng dụng nhân tài, vốn là nền tảng của những xã hội dân chủ[3]”.
Đánh giá về thực ra của chủ nghĩa tư bản lúc bấy giờ, đồng thời xác lập tại sao Việt Nam lựa chọn con phố tăng trưởng chủ nghĩa xã hội là duy nhất đúng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh vấn đề: “Chúng ta cần một xã hội mà trong số đó sự tăng trưởng là thực sự vì con người, chứ không phải vì lợi nhuận mà bóc lột và chà đạp lên phẩm giá con người. Chúng ta cần sự tăng trưởng về kinh tế tài chính song song với tiến bộ và công minh xã hội, chứ không phải ngày càng tăng lên mức cách giàu nghèo và bất bình đẳng xã hội. Chúng ta cần một xã hội nhân ái, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau, hướng tới những giá trị tiến bộ, nhân văn, chứ không phải đối đầu bất công, “cá lớn nuốt cá bé” vì quyền lợi vị kỷ của một số trong những ít thành viên và những phe nhóm. Chúng ta cần sự tăng trưởng bền vững và kiên cố, hòa giải và hợp lý với vạn vật thiên nhiên để bảo vệ bảo vệ an toàn môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên sống trong lành cho những thế hệ hiện tại và tương lai, chứ không phải để khai thác, chiếm đoạt tài nguyên, tiêu dùng vật chất vô hạn độ và huỷ hoại môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên. Và toàn bộ chúng ta cần một khối mạng lưới hệ thống chính trị mà quyền lực tối cao thực sự thuộc về Nhân dân, do nhân dân và phục vụ quyền lợi của Nhân dân, chứ không phải chỉ cho một thiểu số giàu sang”.
Chính những giá trị tốt đẹp của quyết sách mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nêu trên là thực ra đích thực của chủ nghĩa xã hội. Đồng thời, này cũng đó là tiềm năng, con phố mà quản trị Hồ Chí Minh, Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta đã lựa chọn và đang kiên định, kiên trì để từng bước hiện thực hóa./.
——————————————————————
[1] Học viện Chính trị Công an nhân dân.
[2] Thomas Piketty, Tư bản thế kỷ XXI, Nxb trẻ, thành phố Hồ Chí Minh, 2021, tr.719-720.
[3] Thomas Piketty, Tư bản thế kỷ XXI, Nxb trẻ, thành phố Hồ Chí Minh, 2021, tr.10-11.
