Nhưng quân địch của cách mạng tìm cách xuyên tạc những thành quả, những giá trị to lớn của Cách mạng Tháng Tám. Sự xuyên tạc của chúng làm cho một số trong những người dân không hiểu biết, hoặc không thích hiểu thực sự của cách mạng. Một số yếu tố nhận định rằng vào tháng 8-1945, thời cơ xuất hiện khi quân Nhật bại trận phải đầu hàng, lực lượng những nước Đồng minh tiếp nhận sự đầu hàng chưa vào Đông Dương kịp, do đó xuất hiện “một khoảng chừng trống quyền lực tối cao” nhờ này mà dân tộc bản địa Việt Nam giành được độc lập một cách quá thuận tiện và đơn thuần và giản dị, không phải ngã xuống, chẳng qua là vì “vận may”. Thậm chí họ còn nhận định rằng Cách mạng Tháng Tám chẳng qua “như ý” mà vớ được cơ quan ban ngành… Những người này coi thường hoặc phủ nhận trọn vẹn vai trò lãnh đạo của Đảng trong việc sẵn sàng lực lượng đón bắt thời cơ – yếu tố chủ quan quyết định hành động thắng lợi Cách mạng Tháng Tám 1945.
Ngày 19-8-1945, Tổng khởi nghĩa ở Tp Hà Nội Thủ Đô, những lực lượng quần chúng cách mạng lấn chiếm Bắc Bộ Phủ (Ảnh tư liệu)
Đó là yếu tố nhận thức sai lầm đáng tiếc và ngoan cố, xuyên tạc. Sự thật lịch sử dân tộc bản địa đã xác lập vai trò lãnh đạo của Đảng trong việc sẵn sàng lực lượng là yếu tố chủ quan quan trọng nhất quyết định hành động thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Nói như vậy, không tức là phủ nhận yếu tố quý khách quan.
Đến tháng 8-1945, ở Việt Nam tình thế quý khách quan vô cùng thuận tiện xuất hiện. Thực hiện lời cam kết ở Hội nghị Yanta, ngày 8-8-1945, Liên Xô tuyên chiến với Nhật, quân đội Liên Xô tiến công lực lượng Quan Đông tinh nhuệ nhất gồm hơn 1 triệu quân của Nhật ở Đông Bắc Trung Quốc. Bên cạnh việc quân đội Liên Xô tiến đánh quân đội Nhật thì Mỹ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hirôsima ngày (6-8-1945) và Nagadaki ngày (9-8-1945). Trước sức mạnh mẽ của liên minh, ngày 11-8-1945 nhà nước Nhật gửi thông điệp cho Liên Xô, Mỹ và những nước Đồng minh đồng ý đầu hàng vô Đk. Đúng như Dự kiến của lãnh tụ Hồ Chí Minh thì đấy là thời cơ nghìn năm có một để nhân dân ta tiến hành tổng khởi nghĩa.
Lúc này, thời cơ đã đi đến. Thời cơ xuất hiện trong những ngày tháng 8 – 1945 không riêng gì có có ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước Đông Nam châu Á bị quân đội Nhật chiếm đóng. Các nước này tuy có Đk quý khách quan thuận tiện tựa như ở Việt Nam, nhưng không chớp lấy thời cơ khởi nghĩa hoặc kịp thời phát động tổng khởi nghĩa nhưng thành quả thu được không nhiều nếu không thích nói là rất ít, vì lực lượng không được sẵn sàng khá đầy đủ, Đảng tiên phong chưa nắm được quyền lãnh đạo cách mạng Chỉ có duy nhất ở Việt Nam từ khi Đảng xây dựng năm 1930 đến năm 1945, đảng từng bước sẵn sàng lực lượng, sẵn sàng chờ thời cơ đến và kịp thời chớp thời cơ, lãnh đạo nhân dân Tổng khởi nghĩa thắng lợi.
Đảng đã vận dụng đúng đắn chủ nghĩa Mác – Lênin vào Đk rõ ràng của việt nam, ra sức và tích cực sẵn sàng lực lượng để tiếp thời cơ giành thắng lợi chứ không khoanh tay chờ thời một cách bị động. Sự lãnh đạo tích cực của Đảng trong việc sẵn sàng lực lượng chờ thời cơ khởi nghĩa giành cơ quan ban ngành, được thể hiện trên 3 mặt sau:
Một là, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quần chúng nhân dân được sẵn sàng mọi mặt sẵn sàng nổi dậy khởi nghĩa khi thời cơ đến.
Quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng tiến hành cao trào cách mạng 1930 – 1931, đấy là cuộc tổng diễn tập thứ nhất sẵn sàng cho cách mạng tháng Tám. Cao trào dân chủ 1936 – 1939, là cuộc tổng diễn tập thứ hai sẵn sàng cho cách mạng tháng tám. Cuộc vận động giải phóng dân tộc bản địa 1939 – 1945 là cuộc diễn tập thứ ba trực tiếp dẫn đến thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Đặc biệt, trong thời kỳ cao trào kháng Nhật, cứu nước (thời kỳ tiền khởi nghĩa), sau thông tư Nhật pháp bắn nhau và hành vi của toàn bộ chúng ta ngày 12-3-1945, Đảng lãnh đạo quần chúng tiến hành khởi nghĩa từng phần, làn sóng khởi nghĩa tăng trưởng mau lẹ, kịp thời và dâng lên nhanh đạt gần như thể đồng thời ở nhiều nơi… Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, quần chúng nhân dân được sẵn sàng mọi mặt. Nhân dân Việt Nam, nhất là quần chúng trong những tổ chức triển khai Cứu quốc, từ lâu đã sẵn sàng quyết tử để giành độc lập, quyết tâm chiến đấu.
Hai là, Đảng tích cực vận động, lôi kéo tầng lớp trung gian(1)đứng về phía cách mạng.
Trong khối mạng lưới hệ thống lý luận của giai cấp vô sản, yếu tố tranh thủ tầng lớp trung gian có vai trò lớn tuy nhiên về cơ bản tầng lớp trung gian không đóng vai trò đầu tàu quyết định hành động trong những bước ngoặt của lịch sử dân tộc bản địa. Nhưng khi những tầng lớp trung gian ngả về phía cách mạng thì nó tạo thêm Đk thuận tiện cho cách mạng thành công xuất sắc. Trái lại, nếu Đảng lãnh đạo cách mạnh không tranh thủ được tầng lớp trung gian, thì nhiều vô kể khi thời cơ đã chín muồi mà vẫn không thể làm cách mạng thắng lợi nhanh gọn được.
Tình cảnh trở ngại của tầng lớp trung gian là tiền đề tạo ra kĩ năng lôi cuốn họ vào con phố đấu tranh chống Pháp – Nhật. Nhưng từ kĩ năng đến hiện thực là cả một quy trình vận động. Chính sách của Đảng với tầng lớp trung gian trong thời kỳ Cách mạng Tháng Tám là: phê bình, uốn nắn, vạch đường lối, chân thành đoàn kết cùng nhau đưa cách mạng đến thành công xuất sắc. Chẳng những thẳng thắn phê bình mà Đảng còn chân thành đoàn kết trong hành vi thực tiễn. Đảng giúp sức những tầng lớp trung gian lập ra tổ chức triển khai của tớ để phát huy kĩ năng phục vụ Tổ quốc. Tháng 6 năm 1944 Đảng dân chủ Việt Nam Ra đời với tư cách là một chính đảng cách mạng của tư sản dân tộc bản địa và tiểu tư sản trí thức yêu nước tiến bộ(2)làm cho thành phần tổ chức triển khai của Mặt trận Việt Minh ngày thêm phong phú và kĩ năng hiệu triệu của tầng lớp trung gian tham gia đánh đuổi Nhật càng được tăng thêm. Tuy vậy, cho tới cuộc thay máu chính quyền của Nhật ngày 9-3-1945 những tầng lớp trung gian tham gia trào lưu cách mạng chống Nhật – Pháp vẫn chưa phần đông. Sau thay máu chính quyền, nhiều nhân vật trung gian vẫn trải qua một bước giao động ngắn rồi với mạnh dạn tham gia trào lưu cứu quốc một cách phần đông. Một số đông quần chúng trung gian thoạt đầu còn bị mắc lừa Nhật và bọn tay sai Đại Việt vương quốc liên minh vì tưởng rằng Nhật đã ban cho mình độc lập thật, cứ thế mà hưởng. Một số nhân vật trung gian khác, tuy hiểu rằng Nhật chẳng tốt đẹp gì, nhưng thiếu quan điểm đấu tranh cách mạng nên lập lờ chủ trương tận dụng Nhật hoặc tận dụng chính phủ nước nhà bù nhìn Trần Trọng Kim để xây dựng lực lượng cho Việt Nam để sau này Nhật thua trọn vẹn có thể chống Pháp nếu Pháp quay trở lại xâm lược lần nữa, nổi bật nổi bật là tổ chứcTân Việt Nam hội. Hơn nữa, bộ mặt có vẻ như trung gian của nội những bù nhìn Trần Trọng Kim cũng làm cho nhiều người mắc lừa Trước tình hình đó, Đảng chủ trương phải vạch mặt chính phủ nước nhà bù nhìn Trần Trọng Kim “Thân phận bù nhìn của nó chỉ giữ được bù nhìn, phương châm của nó hứa hẹn nhiều nhưng thực hành thực tế ít, hay thực hành thực tế trái với lời hứa hẹn. Nhiệm vụ của nó là bọc nhung cho ách Nhật và hùa với giặc áp bức bóc lột nhân dân(3), và bóc dần cái vẻ độc lập giả hiệu của phát xít Nhật… Sự phê bình, giúp sức của Đảng đã làm cho quần chúng trung gian từ từ tỉnh ngộ và đi Theo phong cách mạng. Mặt khác, thực tiễn chứng tỏ những điều phê bình hướng dẫn của Đảng là đúng. Ngày 13-8-1945, sau khoản thời hạn Nhật đầu hàng liên minh tầng lớp trung gian nói chung đều Theo phong cách mạng.
Ba là, Đảng tiền phong đưa ra đường lối cách mạng đúng đắn, sẵn sàng lãnh đạo quần chúng khởi nghĩa giành cơ quan ban ngành
Ngay từ thời gian năm 1930 tại Hội nghị xây dựng Đảng, Chánh cương vắn tắt của Đảng xác lập trách nhiệm của cách mạng Việt Nam “Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến, làm cho nước Nam được trọn vẹn độc lập”(4). Đường lối kế hoạch và sách lược của Đảng đúng đắn ngay từ trên đầu và không ngừng nghỉ được bổ trợ update, tăng trưởng cho phù thích phù hợp với từng quá trình cách mạng.Đặc biệt tại Hội nghị lần thứ tám của Ban Chấp hành Trung ương (5-1941) do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp chủ trì đã đưa ra chủ trươngthay đổi kế hoạch cáchmạng. Hội nghịquyết định tiếp tục chủ trương tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất để tranh thủ mở rộng Mặt trận Dân tộc thống nhất. Hội nghị nhấn mạnh vấn đề Trong thời gian lúc bấy giờ nếu không xử lý và xử lý được yếu tố dân tộc bản địa giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc bản địa, thì chẳng những toàn thể vương quốc, dân tộc bản địa còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi của những bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi được(5). Hội nghị chủ trương xây dựng Mặt trận Việt Minh, xúc tiến sẵn sàng khởi nghĩa vũ trang, từ khởi nghĩa từng phần đến tổng khởi nghĩa.
Cuối năm 1944, Hồng quân Liên Xô phản công tiêu diệt phát xít Đức, Ý, giải phóng những nước Đông Âu, làm cho quân Nhật ở Đông Dương hoang mang lo lắng giao động. Trước tình hình đó, lãnh tụ Hồ Chí Minh nhận định: “Bây giờ tình hình tăng trưởng cách mạng hòa bình đã qua, nhưng thời kỳ khởi nghĩa toàn dân chưa tới. Cho nên nếu chỉ hoạt động giải trí và sinh hoạt trong vòng chính trị thì không đủ để tăng cường trào lưu tiến tới, nhưng nếu phát động khởi nghĩa ngay thì sẽ bị quân địch làm cho nguy khốn. Đã đến lúc một cuộc đấu tranh phải từ hình thức chính trị tiến lên hình thức quân sự chiến lược, nhưng thời gian lúc bấy giờ chính trị vẫn trọng hơn quân sự chiến lược, nên phải tiến hành hình thức đấu tranh thích hợp thì mới có thể trọn vẹn có thể đưa cách mạng tới thành công xuất sắc”(6).
Đêm 9-3-1945, khi Nhật thay máu chính quyền Pháp, ngay đêm đó Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương mở rộng được triệu tập tại Đình Bảng (Từ Sơn, Bắc Ninh) do đồng chí Trường Chinh chủ trì. Ban thường vụ Trung ương Đảng nhận định về thời cơ trọn vẹn có thể nổ ra khởi nghĩa: Tình hình chính trị trong toàn nước khủng hoảng cục bộ rủi ro đáng tiếc thâm thúy, nạn đói ghê gớm trình làng, cuộc chiến tranh đến quá trình quyết liệt là những thời cơ tốt cho khởi nghĩa đi đến chín muồi một cách nhanh gọn; Khi quân Đồng minh kéo vào Đông Dương, khi phát xít Nhật đưa quân ra ngăn cản quân Đồng minh, để sau sống lưng sơ hở thì lúc đó là lúc phát động khởi nghĩa vô cùng thuận tiện. Đồng thời bản Chỉ thị nói rõ Dù sao ta không thể đem việc quân Đồng minh đổ xô vào Đông Dương làm Đk tất yếu cho cuộc khởi nghĩa của ta, vì như vậy lại ỷ vào người và tự bỏ tay trong lúc tình thế biến chuyển thuận tiện. Nếu cách mạng Nhật bùng nổ và cơ quan ban ngành cách mạng của nhân dân Nhật xây dựng hay nếu giặc Nhật mất nước như Pháp năm 1940 và quân đội viễn chinh của Nhật mất tinh thần thì khi đó quân liên minh chưa đổ xô vào Đông Dương thì cuộc tổng khởi nghĩa của ta trọn vẹn có thể bùng nổ thắng lợi(7). Dự kiến này gần đúng với thực sự trình làng trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Thực hiện thông tư trên, Đảng phát động cao trào kháng Nhật cứu nước (thời kỳ tiền khởi nghĩa) lãnh đạo toàn dân quay quồng sẵn sàng tiến tới tổng khởi nghĩa giành cơ quan ban ngành trong toàn nước. Hội nghị thay đổi khẩu hiệu (đánh đuổi phát xít Nhật – Pháp) trước đó bằng khẩu hiệu đánh đuổi phát xít Nhật và đưa ra việc xây dựng cơ quan ban ngành cách mạng của nhân dân. Bản Chỉ thị Nhật Pháp bắn nhau và hành vi của toàn bộ chúng ta thể hiện sự lãnh đạo sáng suốt, nhất quyết, kịp thời nhạy bén, bình tĩnh thận trọng và sáng tạo. Bản thông tư là tiềm năng cho mọi hành vi của Đảng và của Mặt trận Việt Minh trong cao trào kháng Nhật cứu nước, quyết định hành động trực tiếp so với thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.
Ngày 16-4-1945, Tổng bộ Việt Minh ra Chỉ thị về việc tổ chức triển khai Uỷ ban dân tộc bản địa giải phóng những cấp và trong phạm vi toàn nước thì lập Uỷ ban dân tộc bản địa giải phóng Việt Nam tức cơ quan ban ngành cách mạng lâm thời của nước Việt Nam mới.
Để sẵn sàng tích cực và khẩn trương hơn thế nữa cho việc khởi nghĩa vũ trang giành cơ quan ban ngành trong toàn nước. Ban thường vụ Trung ương triệu tập hội nghị quân sự chiến lược Bắc Kỳ ở Hiệp Hoà, Bắc Giang (16-4-1945). Hội nghị quyết định hành động quyết đinh thống nhất những lực lượng vũ trang thành Việt Nam Giải phóng quân; tăng trưởng hơn thế nữa lực lượng vũ trang và nửa vũ trang; xây dựng địa thế căn cứ kháng Nhật để sẵn sàng cuộc tổng khởi nghĩa cho kịp thời cơ.
Trong thời hạn, này trong nội bộ Đảng ta phê phán nghiêm khắc quan điểm sai lầm đáng tiếc của một vài đồng chí ở Trung Bộ chủ trương cải tổ chính phủ nước nhà Trần Trọng Kim kỳ vọng giành độc lập bằng con phố hoà bình với Nhật. Đồng thời, Trung ương phê phán tư tưởng tả khuynh của những đồng chí trong báo Giải Phóng (Nam Bộ) vẫn còn đấy giữ khẩu hiệu đánh đổ phát xít Pháp Nhật sau khoản thời hạn Nhật hoàn thành xong cuộc thay máu chính quyền.
Trong cao trào tiền khởi nghĩa, toàn bộ những hoạt động giải trí và sinh hoạt của Đảng về chính trị, quân sự chiến lược, tư tưởng đều chĩa mũi nhọn vào phát xít Nhật và chính phủ nước nhà bù nhìn thân Nhật, nhằm mục tiêu tiềm năng trước mắt là tổng khởi nghĩa giành cơ quan ban ngành .
Vừa được tin quân Nhật trọn vẹn tan rã và xin đầu hàng Liên Xô và những nước Đồng minh, ngày 13-8-1945 Hội nghị toàn quốc của Đảng khai mạc ở Tân Trào (Tuyên Quang). Hội nghị nhận định thời cơ cho ta giành độc lập đã tới, Đảng phải kịp thời phát động, lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa giành cơ quan ban ngành từ tay phát xít Nhật và bọn bù nhìn tay sai của chúng trước lúc quân Đồng minh Anh, Mỹ vào Việt Nam.
Ngay đêm 13-8-1945, Uỷ ban khởi nghĩa toàn quốc được xây dựng do đồng chí Trường Chinh – Tổng Bí thư phụ trách. Uỷ ban đã ra Quân lệnh số 1 hạ lệnh tổng khởi nghĩa. quản trị Hồ Chí Minh thay mặt Ủy ban dân tộc bản địa giải phóng Việt Nam đã gửi thư tới đồng bào toàn nước lôi kéo nổi dậy Tổng khởi nghĩa giành cơ quan ban ngành.
Đến đây, trong thuở nào hạn dài sẵn sàng lực lượng từ thời gian năm 1930. Đảng sẵn sàng lãnh đạo quần chúng nhân dân chớp thời cơ nổi dậy tổng khởi nghĩa giành cơ quan ban ngành, đấy là yếu tố vô cùng quan trọng để cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi.
Tóm lại, thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là yếu tố phối hợp ngặt nghèo Đk quý khách quan và chủ quan: Kết hợp ngặt nghèo đường lối, chủ trương đúng đắn của Đảng với trí sáng tạo, tinh thần dũng mãnh và sức mạnh đấu tranh của nhân dân ta. Kết hợp những nỗ lực của mình mình nhân dân Việt Nam với chiến công của quân đội Liên Xô, quân đội Đồng minh và thắng lợi của những lực lượng dân chủ nói chung trên toàn toàn thế giới chống chủ nghĩa đế quốc. Trong số đó, nguyên nhân chủ quan đóng vai trò quyết định hành động. Vì thời cơ cách mạng xuất hiện như một tất yếu, lịch sử dân tộc bản địa đưa quần chúng đến ngưỡng cửa của khởi nghĩa giành cơ quan ban ngành rồi trôi đi một cách nhanh gọn. Nếu Đảng tiên phong không sẵn sàng khá đầy đủ, không kịp thời chớp lấy thời cơ thì dù Đk quý khách quan có thuận tiện đến đâu cách mạng cũng không nổ ra được.
Thời gian không ngừng nghỉ trôi, thắng lợi Cách mạng Tháng Tám mãi mãi là mốc son chói lọi của lịch sử dân tộc bản địa cách mạng, lịch sử dân tộc bản địa dân tộc bản địa Việt Nam. Những bài học kinh nghiệm tay nghề đúc rút từ thắng lợi của Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 nên phải tiếp tục nghiên cứu và phân tích, vận dụng và phát huy trong Đk mới.
_______________
(1) Các tầng lớp trung gian trong Cách mạng Tháng Tám gồm có tiểu tư sản, tư sản dân tộc bản địa và những nhân sĩ yêu nước trong giai cấp địa chủ
(2) Ban nghiên cứu và phân tích lịch sử dân tộc bản địa Đảng,Cách mạng tháng tám 1945, Nxb Sự thật, Tp Hà Nội Thủ Đô, 1971, tr. 80
(3) Thanh Đạm:Vấn đề tầng lớp trung gian trong Cách mạng tháng Tám, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử dân tộc bản địa, số 163, năm 1975
(4) ĐCSVN:Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb Chính trị vương quốc, Tp Hà Nội Thủ Đô, 2000, t. 2, tr .2
(5), (7) Sđd, t.7, tr. 113, 373
(6) Hồ Chí MinhToàn tập, Nxb Chính trị vương quốc, Tp Hà Nội Thủ Đô, 1996, t. 4, tr. 4.
