Bạn đang xem tài liệu “Giáo án lớp 9 môn Sinh học – Tiết 49 – Tuần 25 – Bài 47: Quần thể sinh vật”, để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Tuần 25
Tiết 49
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Chương II- Hệ sinh thái xanh
Bài 47: Quần thể sinh vật
A. Mục tiêu.
– Học sinh nắm được khái niệm, cách nhận ra quần thể sinh vật, lấy VD.
– Chỉ ra được những đặc trưng cơ bản của quần thể từ đó thấy được ý nghĩa thực tiễn của nó.
B. Chuẩn bị.
– Tranh phóng to hình 47 SGK.
– Tư liệu về 1 vài vài quần thể sinh vật.
C. hoạt động giải trí và sinh hoạt dạy – học.
1. ổn định tổ chức triển khai
– Kiểm tra sĩ số.
2. Kiểm tra
3. Bài học
Hoạt động 1: Thế nào là một quần thể sinh vật
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS
– GV cho HS quan sát tranh: đàn ngựa, đàn bò, bụi tre, rừng dừa…
– GV thông tin rằng chúng được gọi là một trong những quần thể.
– Yêu cầu HS vấn đáp vướng mắc:
– Thế nào là một trong những quần thể sinh vật?
– GV lưu ý HS những cụm từ:
+ Các thành viên cùng loài .
+ Cùng sống trong không khí gian nhất định.
+ Có kĩ năng giao phối.
– Yêu cầu HS hoàn thành xong bảng 47.1: ghi lại x vào chỗ trống trong bảng những VD về quần thể sinh vật và không phải quần thể sinh vật.
– GV nhận xét, thông tin kết quả đúng và yêu cầu HS kể thêm một số quần thể khác mà em biết.
– GV cho HS nhận ra thêm VD quần thể khác: những con voi sống trong vườn bách thú, những thành viên tôm sống trong đầm, 1 bầy voi sống trong rừng rậm châu phi …
– HS nghiên cứu và phân tích SGK trang 139 và vấn đáp vướng mắc.
– 1 HS vấn đáp, những HS khác nhận xét, bổ trợ update.
– HS trao đổi nhóm, phát biểu ý kiến, những nhóm khác nhận xét, bổ trợ update.
+ VD 1, 3, 4 không phải là quần thể.
+ VD 2, 5 là quần thể sinh vật.
+ Chim trong rừng, những thành viên sống trong hồ như tập hợp thực vật nổi, cá mè trắng, cá chép vàng, cá rô phi…
Kết luận:
– Quần thể sinh vật là tập hợp những thành viên cùng loài, sinh sống trong tầm
không khí nhất định, ở thuở nào gian nhất định và có kĩ năng sinh sản tạo thành những thế kỷ mới.
Hoạt động 2: Những đặc trưng cơ bản của quần thể
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS
– Các quần thể trong một loài phân biệt nhau ở những tín hiệu nào?
– Tỉ lệ giới tính là gì? Người ta xác lập tỉ lệ giới tính ở quá trình nào? Tỉ lệ này được cho phép ta biết được điều gì?
– Tỉ lệ giới tính thay đổi ra làm thế nào? Cho VD ?
– Trong chăn nuôi, người ta vận dụng điều này ra làm thế nào?
– Yêu cầu HS nghiên cứu và phân tích SGK, quan sát bảng 47.2 và vấn đáp vướng mắc:
– Trong quần thể có những nhóm tuổi nào?
– Nhóm tuổi có ý nghĩa gì?
– GV yêu cầu HS đọc tiếp thông tin SGK, quan sát H 47 và vấn đáp vướng mắc:
– Nêu ý nghĩa của những dạng tháp tuổi?
– Mật độ quần thể là gì?
– GV lưu ý HS: dùng khối lượng hay thể tích tuỳ theo kích thước của thành viên trong quần thể. Kích thước nhỏ thì tính bằng khối lượng…
– Mật độ tương quan đến yếu tố nào trong quần thể? Cho VD?
– Trong sản xuất nông nghiệp nên phải có giải pháp gì để giữ tỷ trọng thích hợp?
– Trong những đặc trưng của quần thể, đặc trưng nào cơ bản nhất? Vì sao?
– HS nghiêncứu SGK nêu được:
+ Tỉ lệ giới tính, thành phần nhóm tuổi, tỷ trọng quần thể.
– HS tự nghiên cứu và phân tích SGK trang 140, thành viên vấn đáp, nhận xét và rút ra kết luận.
+ Tính tỉ lệ giới tính ở 3 quá trình: quá trình trứng mới được thụ tinh, quá trình trứng mới nở hoặc con non, quá trình trưởng thành.
+ Tỉ lệ đực cái trưởng thành đã cho toàn bộ chúng ta biết tiềm năng sinh sản của quần thể.
+ Tuỳ loài mà trấn áp và điều chỉnh cho thích hợp.
– HS trao đổi nhóm, nêu được:
+ Hình A: đáy tháp rất rộng, chứng tỏ tỉ lệ sinh cao, số lượng thành viên của quần thể tăng nhanh.
+ Hình B: Đáy tháp rộng vừa phải (trung bình), tỉ lệ sinh không đảm bảo, vừa phải (tỉ lệ sinh = tỉ ệ tử vong) số lượng thành viên ổn định (không tăng, không giảm).
+ Hình C: Đáy tháp hẹp, tỉ lệ sinh thấp, nhóm tuổi trước sinh sản thấp hơn nhóm tuổi sinh sản, số lượng thành viên giảm dần.
– HS nghiên cứu và phân tích GSK trang 141 vấn đáp vướng mắc.
– HS nghiên cứu và phân tích SGK, liên hệ thực tiễn và vấn đáp vướng mắc:
– Rút ra kết luận.
+ Biện pháp: trồng dày hợp lý vô hiệu thành viên yếu trong đàn, phục vụ nhu yếu thức ăn khá đầy đủ.
+ Mật độ quyết định hành động những đặc trưng khác vì tác động đến nguồn sống, tần số gặp nhau giữa đực và cái, sinh sản và tử vong, trạng thái cân đối của quần thể.
Kết luận:
1. Tỉ lệ giới tính
– Tỉ lệ giới tính là tỉ lệ giữa số lượng thành viên đực với thành viên cái.
– Tỉ lệ giới tính thay đổi theo lứa tuôit, tùy từng sự tử vong không đồng đều giữa thành viên đực và cái.
– Tỉ lệ giới tính đã cho toàn bộ chúng ta biết tiềm năng sinh sản của quần thể.
2. Thành phần nhóm tuổi
– Bảng 47.2.
– Dùng biểu đồ tháp để màn biểu diễn thành phần nhóm tuổi.
3. Mật độ quần thể
– Mật độ quần thể là số lượng hay khối lượng sinh vật có trong một cty chức năng diện tích quy hoạnh s hay thể tích.
– Mật độ quần thể không cố định và thắt chặt mà thay đổi theo mùa, theo năm và tùy từng chu kì sống của sinh vật.
Hoạt động 3: tác động của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên tới quần thể sinh vật
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS
– GV yêu cầu HS vấn đáp vướng mắc trong mục s SGK trang 141.
– GV gợi ý HS nêu thêm một số VD về dịch chuyển số lượng thành viên sinh vật tại địa phương.
– GV đặt vướng mắc:
– Những yếu tố nào của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên đã tác động đến số lượng thành viên trong quần thể?
– Mật độ quần thể trấn áp và điều chỉnh ở tại mức độ cân đối ra làm thế nào?
– HS thảo luận nhóm, trình diễn và bổ trợ update kiến thức và kỹ năng, nêu được:
+ Vào tiết trời ấm cúng, nhiệt độ cao muỗi sinh sản mạnh, số lượng muỗi tăng dần
+ Số lượng ếch nhái tăng dần vào mùa mưa.
+ Chim cu gáy là loại chim ăn hạt, xuất hiện nhiều vào mùa gặt lúa.
– HS khái quát từ VD trên và rút ra kết luận.
Kết luận:
– Các đời sống của môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên như khí hậu, thổ nhưỡng, thức ăn, nơi ở… thay đổi sẽ dẫn tới sự thay đổi số lượng của quần thể.
– Khi tỷ trọng thành viên tăng dần dẫn tới thiếu thức ăn, chỗ ở, phát sinh nhiều bệnh tật, nhiều thành viên sẽ bị chết. khi đó tỷ trọng quần thể lại được trấn áp và điều chỉnh trở về mức độ cân đối.
4. Củng cố
Cho HS vấn đáp câuhỏi 1, 2 SGK.
5. Hướng dẫn học bài ở trong nhà
– Học bài và vấn đáp vướng mắc 1, 2,3 SGK.
– Làm bài tập 2 vào vở.
Tiết 50
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Bài 48: Quần thể người
A. Mục tiêu.
– Học sinh trình diễn được một số ít điểm lưu ý cơ bản của quần thể người tương quan đến yếu tố dân số.
– Từ đó thay đổi nhận thức dân số và tăng trưởng xã hội, giúp cán bộ với mọi người dân tiến hành tốt pháp lệnh dân số.
II. Đồ dùng dạy học
– Tranh phóng to H 48, 47 SGK.
– Giấy trong kẻ sẵn bảng 48.1; 48.2.
– Tư liệu về dân số Việt Nam năm 2000 – 2005 và ở địa phương.
C. hoạt động giải trí và sinh hoạt dạy – học.
1. ổn định tổ chức triển khai
– Kiểm tra sĩ số.
2. Kiểm tra bài cũ
– Quần thể là gì? Nêu những đặc trưng cơ bản của quần thể?
– Trong những tập hợp tại đây, tập hợp nào là quần thể sinh vật?
1. Các con voi sống trong vườn bách thú.
2. Các thành viên tôm sú sống trong đầm.
3. Một bầy voi sống trong rừng rậm Châu Phi.
4. Các thành viên chim trong rừng.
5. Tập hợp người Việt Nam định cư ở thành phố của Đức.
6. Tập hợp cá chép vàng sống trong ao.
7. Rừng dừa Bình Định.
Đáp án: 2, 3, 5, 6, 7 vì những ca thể cùng loài, sống trong cùng 1 sinh cảnh,…. có quan hệ sinh sản.
1- Không phải là quần thể vì trọn vẹn có thể thuộc 2 loài rất khác nhau: voi châu phi. voi châu á.
4- Không phải vì có nhiều loài chim sống trong rừng.
3. Bài mới
GV nhắc lại: Khái niệm quần thể, đặc trưng của quần thể, VD.
Vậy trong những quần thể ở bài tập trên, quần thể người dân có điểm lưu ý gì giống và khác với quần thể sinh vật khác?
Hoạt động 1: Sự rất khác nhau giữa quần thể người
với những quần thể sinh vật khác
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS
– GV yêu cầu HS hoàn thành xong bảng 48.1 SGK.
– GV chiếu kết quả 1 vài nhóm, cho HS nhận xét.
– GV nhận xét và thông tin đáp án.
– Quần thể người dân có điểm lưu ý nào giống với những điểm lưu ý của quần thể sinh vật khác?
– GV lưu ý HS: tỉ lệ giới tính có tác động đến mức tăng giảm dân số từng thời kì, đến việc phân công lao động …(như SGV).
– Quần thể người khác với quần thể sinh vật khác ở những đặc trưng nào? do đâu có sự rất khác nhau đó?
– HS vận dụng kiến thức và kỹ năng đã học ở bài trước, kết thích phù hợp với kiến thức và kỹ năng thực tiễn, trao đổi nhóm, thống nhất ý kiến và hoàn thành xong bảng 48.1 vào phim trong.
– Đại diện nhóm trình diễn, những nhóm khác nhận xét, bổ trợ update.
– HS quan sát bảng 48.1, nhận xét và rút ra kết luận.
– HS tiếp tục quan sát bảng 48.1, nhận xét và rút ra kết luận.
Kết luận:
– Quần thể người dân có đặc trưng sinh học chư những quần thể sinh vật khác, đó là yếu tố lưu ý giới tính, lứa tuổi, tỷ trọng, sinh sản, tử vong.
– Quần thể người dân có những đặc trưng khác với quần thể sinh vật khác ở những điểm lưu ý như: pháp lý, quyết sách hôn nhân gia đình, văn hoá, giáo dục, kinh tế tài chính…
– Sự rất khác nhau đó là vì con người dân có lao động và tư duy nên có kĩ năng tự trấn áp và điều chỉnh những điểm lưu ý sinh thái xanh trong quần thể, đồng thời tôn tạo vạn vật thiên nhiên.
Hoạt động 2: Đặc điểm về thành phần nhóm tuổi của mỗi quần thể người
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS
-GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK.
– Trong quần thể người, nhóm tuổi được phân loại ra làm thế nào?
– GV trình làng tháp dân số H 48.
– Cách sắp xếp nhóm tuổi cũng như cách màn biểu diễn tháp tuổi ở quần thể người và quần thể sinh vật có điểm lưu ý nào giống và rất khác nhau?
(Cho HS quan sát H 47 và H 48 để HS so sánh).
– Yêu cầu HS thảo luận hoàn thành xong bảng 48.2
– GV chiếu kết quả 1 số ít nhóm, cho HS nhận xét.
– GV nhận xét kết quả, phân tích những H 48.2 a, b, c như SGV.
– Em hãy cho biết thêm thêm thế nào là một trong những nước có dạng tháp dân số trẻ và nước có dạng tháp dân số già?
– Trong 3 dạng tháp trên, dạng tháp nào là dân số trẻ, dạng tháp nào là tháp dân số già?
– GV bổ trợ update: nước đang chiếm vị trí già nhất trên toàn thế giới là Nhật Bản với
người già chiếm tỉ lệ 36,5% dân số, Tây Ban Nha 35%, ý là 34,4 % và Hà Lan 33,2%.
Việt Nam là nước có dân số trẻ, phấn đấu năm 2050 là nước có dân số già.
– GV rút ra kết luận.
– Việc nghiên cứu và phân tích tháp tuổi ở quần thể người dân có ý nghĩa gì?
– HS nghiên cứu và phân tích SGK, nêu được 3 nhóm tuổi và rút ra kết luận.
– HS quan sát kĩ H 48 đọc chú thích.
– HS trao đổi nhóm và nêu được:
+ Giống: đều phải có 3 nhóm tuổi, 3 dạng hình tháp.
+ Khác: tháp dân số không riêng gì có dựa vào kĩ năng sinh sản mà còn dựa vào kĩ năng lao động. ở người tháp dân số chia 2 nửa: nửa phải biểu thị nhóm của nữ, nửa trái biểu thị những nhóm tuổi của nam. (vẽ theo tỉ lệ % dân số không theo số lượng).
– HS nghiên cứu và phân tích kĩ bảng 48.
+ Đọc chú thchs, trao đổi nhóm và hoàn thành xong bảng 48 vào phim trong.
– Đại diện nhóm trình diễn, bổ trợ update.
– Dựa vào bảng 48.2 HS nêu được:
+ Tháp dân số trẻ là nước có tỉ lệ trẻ nhỏ sinh ra hằng năm nhiều và tỉ lệ tử vong cao ở người trẻ tuổi, tỉ lệ tăng trưởng dân số cao.
+ Nước có dạng tháp dấnố già có tỉ lệ trẻ nhỏ sinh ra hằng năm ít, tỉ lệ người già nhiều.
+ Tháp a, b: dân số trẻ
+ Tháp c: dân số già.
+ Nghiên cứu tháp tuổi để sở hữu kế hoạch trấn áp và điều chỉnh tăng giảm dân số cho thích hợp.
Kết luận:
– Quần thể người gồm 3 nhóm tuổi:
+ Nhóm tuổi trước sinh sản từ sơ sinh đến 15 tuôit.
+ Nhóm tuổi sinh sản và lao động: 15 – 65 tuổi.
+ Nhóm tuổi hết kĩ năng lao động nặng nhọc: từ 65 tuổi trở lên.
– Tháp dân số (tháp tuổi) thể hiện đặc trưng dân số của mỗi nước.
+ Tháp dân số trẻ là tháp dân số có đáy rộng, số lượng trẻ nhỏ sinh ra nhiều và đỉnh tháp nhọn thể hiện tỉ lệ tử vong cao, tuổi thọ thấp.
+ Tháp dân số già là tháp có đáy hẹp, đỉnh không nhọn, cạnh tháp gần như thể thẳng đứng biểu thị tỉ lệ sinh và tỉ lệ tử vong đều thấp, tuổi thọ trung bình cao.
Hoạt động 3: Tăng dân số và tăng trưởng xã hội
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS
-GV yêu cầu HS đọc thông tin SGK.
– Phân biệt tăng dân số tự nhiên với tăng dân số thực?
– GV phân tích thêm về hiện tượng kỳ lạ người di cư chuyển đi và đến gây tăng dân số.
– Yêu cầu HS hoàn thành xong bài tập SGK trang 145.
– GV nhận xét và đặt vướng mắc:
– Sự tăng dân số có tương quan ra làm thế nào đến chất lượng môi trường sống đời thường?
– ở Việt Nam đã có giải pháp gì để giảm sự ngày càng tăng dân số và nâng cao chất lượng môi trường sống đời thường?
– GV trình làng tình hình tăng dân số ở Việt Nam (SGK trang 134).
– Cho HS thảo luận và rút ra nhận xét.
– Những điểm lưu ý nào ở quần thể người dân có tác động lớn tới chất lượng môi trường sống đời thường của mỗi con người và những quyết sách kinh tế tài chính xã hội của mỗi vương quốc?
– Em hãy trình diễn những hiểu biết của tớ về quần thể người, dân số và tăng trưởng xã hội?
– HS nghiên cứu và phân tích 3 dòng đầu SGK trang 145 để vấn đáp:
– HS trao đổi nhóm, liên hệ thực tiễn và hoàn thành xong bài tập.
– Đại diện nhóm trình diễn, những HS khác nhận xét, bổ trợ update.
+ Lựa chọn a, b, c, d, e, f, g.
+ Thực hiện pháp lệnh dân số.
+ Tuyên truyền bằng tờ rơi, panô.
+ Giáo dục đào tạo sinh sản vị thành niên.
– HS thảo luận,vấn đáp và rút ra kết luận.
Kết luận:
– Tăng dân số tự nhiên là kết quả của số người sinh ra nhiều hơn thế nữa số người tử vong.
* Tăng dân số tự niên + số người nhập cư – số người di cư = Tăng dân số thực.
– Khi dân số tăng quá nhanh dẫn tới thiếu nơi ở, nguồn nước uống, ô nhiễm môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên, tăng chặt phá từng và những tài nguyên khác.
– Hiện nay Việt Nam đang tiến hành pháp lệnh dân số nhằm mục tiêu mục tiêu đảm bảo chất lượng môi trường sống đời thường của mỗi thành viên, mái ấm gia đình và toàn xã hội. Mỗi con sinh ra phải phù thích phù hợp với kĩ năng nuôi dưỡng, chăm sóc của mỗi mái ấm gia đình và hài hoà với việc tăng trưởng kinh tế tài chính, xã hội, tài nguyên môi trường tự nhiên vạn vật thiên nhiên giang sơn.
=> Những đặc trưng và tỉ lệ giới tính, thành phần nhóm tuổi, sự tăng giảm dân số tác động tới chất lượng môi trường sống đời thường, con người và quyết sách kinh tế tài chính xã hội của mỗi vương quốc.
4. Củng cố
– HS nhắc lại nội dung bài học kinh nghiệm tay nghề.
– Đọc ghi nhớ SGK.
5. Hướng dẫn học bài ở trong nhà
– Học bài và vấn đáp vướng mắc 1, 2, 3, 4 SGK.
– Đọc mục “Em có biết”.
– Ôn lại bài quần thể.
– Đọc trước bài 49.
|
